Κυριακή, 6 Αυγούστου 2017

Το "καταραμένο" 1936 και η δικτατορία του Μεταξά




Το 1936 ήταν για την ελληνική πολιτική σκηνή ένα έτος που ενδείκνυται για... συνωμοσιολογίες.
Όσοι γνωρίζουν τον γράφοντα προσωπικά γνωρίζουν πως μόνο συνωμοσιολόγος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Η ιστορία, όμως, παίζει συχνά περίεργα και μακάβρια παιχνίδια. Ένα από αυτά έλαβε χώρα στο αναφερόμενο έτος 1936 και αυτό ακριβώς θα ήθελα να «θυμηθώ» και να «θυμίσω», με αφορμή τη συμπλήρωση 81 ετών από την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου από τον Ιωάννη Μεταξά.

Κατά τη διάρκεια του 1936 έφυγαν από τη ζωή όλες οι σημαίνουσες πολιτικές προσωπικότητες της τότε Ελλάδας. Μια αλληλουχία θλιβερών γεγονότων, διανθισμένη από πολιτικές απερισκεψίες των αστικών πολιτικών σχηματισμών αλλά και καταστροφικές επιλογές του ΚΚΕ έμελλαν να οδηγήσουν στη, διά της νόμιμης οδού, ανάληψης της διακυβέρνησης από τον Ιωάννη Μεταξά, με τις ευλογίες του παλατιού, και την εγκαθίδρυση δικτατορικού καθεστώτος στη χώρα. 

Ας δούμε τα πράγματα, όμως, γραμμικά, όπως τα σταχυολογεί η «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους»:

Στις 19 Οκτωβρίου 1910 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ διόρισε πρωθυπουργό τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Την ίδια μέρα ο Ιωάννης Μεταξάς έλαβε πρόσκληση να επισκεφτεί τον Βενιζέλο στο ξενοδοχείο που διέμενε. Όταν τον συνάντησε, ο Βενιζέλος του πρόσφερε τη θέση του πρώτου υπασπιστή του. Έτσι, ο Μεταξάς έγινε ο σύνδεσμος του πρωθυπουργού με τα ανάκτορα. Ικανότατος αξιωματικός με ιδιαίτερα υψηλό δείκτη ευφυΐας, ο Μεταξάς συμμετείχε σε όλες τις μάχες του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, θεωρούμενος επίσης ως ο εμπνευστής και δημιουργός του σχεδίου κατάληψης του Μπιζανίου. Το 1916-17, ωστόσο, έφτασε η ώρα της ρήξης με τον Βενιζέλο. Ο Μεταξάς έμεινε, ως φανατικός φιλοβασιλικός, πιστός στον Κωνσταντίνο Α΄, την ώρα που ο Βενιζέλος παραιτείτο και συγκροτούσε στη Θεσσαλονίκη την «Κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας».

Ύστερα από σειρά εξελίξεων, ο Μεταξάς ίδρυσε το 1922 το δικό του κόμμα, το Κόμμα των Ελευθεροφρόνων. Εισήλθε στη Βουλή για πρώτη φορά το 1935, αφού έλαβε 152.285 ψήφους και εξέλεξε επτά βουλευτές. Η συγκεκριμένη εποχή ήταν εποχή πολιτικών αναταραχών, ακυβερνησίας και ρευστότητας. Έτσι, με νέο εκλογικό σύστημα, ο Μεταξάς κατόρθωσε το 1936, λαμβάνοντας το 1/3 των ψήφων που είχε λάβει την προηγούμενη φορά και συγκεκριμένα 50.137, να εκλέξει και πάλι επτά βουλευτές.
Στην κρίσιμη εκείνη εκλογική αναμέτρηση, το Κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου και το Λαϊκό Κόμμα του Παναγή Τσαλδάρη ισοψήφισαν. Έτσι, κατά το τότε ισχύον Σύνταγμα, ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ αναδεικνυόταν αυτομάτως σε ρυθμιστή των πολιτικών διαδικασιών. Στις 30 Νοεμβρίου 1935 ο Γεώργιος διόρισε πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Δεμερτζή με την εντολή να σχηματίσει μία «άχρουν κυβέρνηση», δηλαδή μια κυβέρνηση κομματικά ουδέτερη, με συμμετοχή εκπροσώπων όσο το δυνατών περισσότερων κομμάτων, πλην φυσικά του ΚΚΕ. Στις 9 Μαρτίου 1936 ο βασιλάς διόρισε τον Ιωάννη Μεταξά αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και Υπουργό των Στρατιωτικών. Επρόκειτο, αναμφίβολα, για το πρώτο βήμα προς τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου.

Στις 18 Μαρτίου 1936 ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αυτοεξόριστος στο Παρίσι, παθαίνει εγκεφαλικό και πεθαίνει σε ηλικία 72 ετών. Η σορός του έρχεται στην Ελλάδα, αλλά το μίσος των βασιλικών κύκλων της κυβέρνησης και φυσικά των ίδιων των ανακτόρων δεν επιτρέπουν στον Βενιζέλο να επιστέψει στην Αθήνα ούτε νεκρός, ώστε να πραγματοποιηθεί εξόδιος ακολουθία. Έτσι, το πλοίο που τον μεταφέρει πηγαίνει κατευθείαν στην Κρήτη, όπου και θα ταφεί, στο Ακρωτήρι των Χανίων.

Λιγότερο από ένα μήνα αργότερα, στις 13 Απριλίου ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Δεμερτζής πεθαίνει εντελώς αιφνιδίως από ανακοπή καρδιάς. Αμέσως ο βασιλιάς διορίζει τον Μεταξά πρωθυπουργό. Μολονότι διαπρεπείς προσωπικότητες της εποχής εξέφρασαν επιφυλάξεις, τα αστικά κόμματα έδωσαν αμφότερα ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση Μεταξά. Στις 30 Απριλίου 1936 η Βουλή, με ψήφισμά της, παρέσχε απόλυτη ελευθερία κινήσεων στον Μεταξά. Επίσης, στις 17 Μαΐου 1936 έφυγε από τη ζωή ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος και πρώην πρωθυπουργός, Παναγής Τσαλδάρης, αφήνοντας και το συντηρητικό-φιλοβασιλικό στρατόπεδο «ορφανό». Τον Ιανουάριο του ίδιου έτους είχε φύγει από τη ζωή ο επίσης πρώην πρωθυπουργός και πραξικοπηματίας, στρατηγός Γεώργιος Κονδύλης.

Τη δεδομένη στιγμή, την πλέον απειλητική για την ασθενική μεσοπολεμική ελληνική δημοκρατία, μετά τη δικτατορία του Πάγκαλου, το ΚΚΕ έδωσε τη χαριστική βολή. Στις 8-10 Μαΐου 1936 στη Θεσσαλονίκη έλαβε χώρα μεγάλη καπνεργατική απεργία, κατά την οποία η κρατική καταστολή υπήρξε ωμότατη και είχε ως αποτέλεσμα 12 νεκρούς και 300 τραυματίες. Σε αντίδραση των γεγονότων αυτών, ακολούθησε παλλαϊκή απεργία και διαδήλωση, την οποία υποστήριξε και η ίδια η στρατιωτική φρουρά που στάλθηκε για να την καταστείλει. Το τελευταίο αυτό γεγονός ερμηνεύτηκε λανθασμένα από την ηγεσία του ΚΚΕ ως ένδειξη επαναστατικού κλίματος στο λαό και ως το ελληνικό ανάλογο του ρωσικού επαναστατικού κινήματος που είχε λάβει χώρα στην Αγία Πετρούπολη τον Φεβρουάριο του 1917 και λειτούργησε ως πρελούδιο της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Κάτι τέτοιο όμως στην Ελλάδα δεν επρόκειτο να συμβεί, καθώς οι πλατιές λαϊκές μάζες δυσανασχετούσαν μεν με την άλογη κρατική βία, αλλά δεν οργανώνονταν μαζικά στο ΚΚΕ. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι το γεγονός της μικρής επιρροής του κομμουνιστικού κόμματος στον αγροτικό πληθυσμό της χώρας, ο οποίος στην πλειοψηφία του εξακολουθούσε να στηρίζει τα αστικά κόμματα.

Όμως το κομμουνιστικό κόμμα, σα να μην υφίστατο η πραγματικότητα αυτή, προχώρησε σε δεύτερο απανωτό σφάλμα. Με συμφωνία όλων των συνδικαλιστικών παρατάξεων προχώρησε σε κήρυξη πανελλαδικής απεργίας για τις 5 Αυγούστου, μέσα σε κλίμα γενικευμένης πόλωσης και με τον – γνωστό για τις αντι-δημοκρατικές του απόψεις – Ιωάννη Μεταξά, ήδη προ πολλού, νόμιμα διορισμένο πρωθυπουργό της χώρας.

Η προκήρυξη της απεργίας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή έδωσε στον Μεταξά την αφορμή που μέχρι τότε ενδόμυχα ζητούσε προκειμένου να μετατρέψει τη νομιμοφανή εξουσία του σε ολοκληρωτικό καθεστώς. Έχοντας την υποστήριξη των αστικών πολιτικών δυνάμεων, εκμεταλλεύτηκε τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης για να παρουσιάσει τις εργατικές κινητοποιήσεις ως προπομπούς ανατροπής του πολιτεύματος. Ενίσχυσε την κρατική καταστολή, ήλεγξε όλες τις συνδικαλιστικές και κομματικές οργανώσεις, αφού «αποκατέστησε την τάξη» στη συμπρωτεύουσα χρησιμοποιώντας ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις. Κήρυξε τον στρατιωτικό νόμο στη Μακεδονία, διέλυσε τις εργατικές οργανώσεις και ουσιαστικά έθεσε εκτός νόμου το ΚΚΕ, συλλαμβάνοντας 1.500 μέλη του.

Στις 4 Αυγούστου 1936 ο Μεταξάς έπεισε τον βασιλιά Γεώργιο Β΄ να του παραχωρήσει έκτακτες εξουσίες. Η Βουλή είχε αναστείλει τις εργασίες τις από τον Απρίλιο του ίδιου έτους και, όπως φάνηκε, δεν επρόκειτο να ξαναλειτουργήσει μέχρι το 1946. Αμέσως ο Μεταξάς ανέστειλε πολλές ατομικές ελευθερίες που κατοχυρώνονταν στο Σύνταγμα και προχώρησε σε μαζικές συλλήψεις αντιφρονούντων. Η δικτατορία ήταν γεγονός.

Η ιστορία αυτή αποκαλύπτει με τρόπο κυνικό πώς ο συνδυασμός πολιτικής αφέλειας (αστικά κόμματα) και πολιτικής αφροσύνης (ΚΚΕ) είναι ικανός να τυφλώσει σε τέτοιο βαθμό άπαντες ώστε να μη μπορούν να διαβλέψουν το απολύτως προφανές, την εκκόλαψη μιας δικτατορίας διά της νόμιμης οδού.

Η ιστορία συχνά διδάσκει με τρόπο τραγικό και – δίχως να κάνει κύκλους, όπως πολλοί θεωρούν – δημιουργεί πραγματικότητες σκληρές, ως αποτελέσματα κοντόφθαλμων πολιτικών επιλογών.


Υ.Γ. Το «καταραμένο» έτους 1936 θα αποτελεί πάντα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία διαπλάσεως θεωρίας συνωμοσίας από τους φαν του είδους, γύρω από το γιατί και πώς συνέβη να φύγουν από τη ζωή τρεις πρώην (Κονδύλης, Βενιζέλος, Τσαλδάρης) και ένας νυν (Δεμερτζής) πρωθυπουργός, σε διάστημα λίγων μηνών, αφήνοντας, άθελά τους, το πεδίο ελεύθερο στο Μεταξά. 

Ένα είναι βέβαιο: Μέσα από ευτυχείς ή ατυχείς συγκυρίες, το «τυχαίο» ήταν και παραμένει πάντοτε μέρος της ιστορίας. Καμιά φορά απλώς αρέσκεται από κομπάρσος να μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή... 

Ιστορική Πηγή:

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος 18, Εκδ. Λυμπέρη, 2010, σελ. 277-281.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Γράψτε εδώ το σχόλιό σας.

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.